Hoe wordt papier gemaakt?

Papier wordt vervaardigd door plantaardige vezels – meestal gewonnen uit hout of oud papier – met water tot een vezelpap te mengen, op een fijne zeef aan te brengen, te ontwateren, te persen, te drogen en ten slotte glad te maken. Het resultaat is een doorlopende papierbaan die op grote rollen wordt gewikkeld en afhankelijk van het gebruiksdoel verder wordt verwerkt. Hieronder leest u hoe het proces zich vanaf de oudheid tot de moderne papierfabriek heeft ontwikkeld, welke grondstoffen tegenwoordig worden gebruikt, welke papiersoorten er zijn en waaraan u duurzaam papier betrouwbaar herkent.

Hoe werd papier vroeger vervaardigd?

Met papyrus begon alles. Het woord papier is afgeleid van papyrus, een plant die in de oudheid in de Nijldelta voorkwam. De plantenstengels werden in langwerpige stukken gesneden, naast elkaar gelegd en gedroogd. Het plantensap diende daarbij als natuurlijk bindmiddel. Zo ontstonden lange banen papyrus, die uiteindelijk werden opgerold. Al ten tijde van de Romeinen was papier zeer duur en waardevol als schrijfmateriaal.

Als alternatief werd perkament van dierenhuiden vervaardigd. De huiden werden over een houten raam gespannen en gedroogd. Ook perkament was duur en werd alleen gebruikt voor bijzondere doeleinden zoals oorkonden of certificaten.

In de middeleeuwen werden ten slotte verrotte lompen verwerkt. De vezels werden fijngestampt en met water vermengd, zodat een papiermolen er een vezelpap van kon maken. De ontstane massa werd op een gaaszeef gegeven, zodat de vloeistof kon wegdruipen en alleen de vezels in de zeef achterbleven. Vervolgens werd de massa meerdere keren geperst, glad gemaakt en gedroogd. Op deze manier ontstond vroeger houtvrij papier.

Hoe wordt papier tegenwoordig vervaardigd?

In de loop der jaren heeft het proces zich aanzienlijk verder ontwikkeld: van afzonderlijke papiermolens ontstonden papierfabrieken, en daaruit een hele papierindustrie. Het basisproces is onder te verdelen in vijf stappen:

1. Vezelbereiding: Vezelstoffen – overwegend plantaardige vezels uit hout of oud papier – worden samen met hulpstoffen zoals kleurstoffen of lijmen gemalen, tot er veel kleine vezeldeeltjes ontstaan. Bij oud papier wordt op dit punt bovendien de oude inkt verwijderd (deinking).
2. Vezelpap (stofoploop): De gemalen vezels worden met water gemengd tot een dunvloeibare vezelpap.
3. Vliesvorming: De vezelpap wordt over een fijne zeef verdeeld, zodat het water kan wegdruipen. Er blijft een vochtige vezelmat achter, het zogenoemde papiervlies.
4. Persen en drogen: Het papiervlies wordt eerst met walsen geperst om verdere vloeistof te verwijderen, en vervolgens in verwarmde droogsecties volledig gedroogd.
5. Gladstrijken en oprollen: Tot slot wordt het papier over gladde walsen geleid (satineren), op een grote rol gewikkeld en afhankelijk van het gebruiksdoel versneden en verpakt.

Welke grondstoffen worden gebruikt voor de papierproductie?

De keuze van de grondstoffen hangt af van de latere papiersoort. Verschillende houtsoorten beschikken over specifieke eigenschappen die gericht worden benut: doorgaans dient naaldhout zoals spar of den voor de papierproductie, omdat de lange vezels het papier een hoge sterkte geven. Als alternatief worden houtmengsels gebruikt, bijvoorbeeld beuk en berk in combinatie met naaldhout.

Een even belangrijke rol speelt oud papier als secundaire grondstof: door de eerdere verwerking is het al voorzien van de nodige hulpstoffen, wat de hernieuwde papierproductie vereenvoudigt. In werkelijkheid wordt slechts een relatief klein deel van het wereldwijd geoogste hout überhaupt voor papier en cellulose gebruikt – schattingen van de papierindustrie gaan uit van ongeveer een vijfde van de industriële houtoogst. In Duitsland bestaat het merendeel van het geproduceerde papier al uit gerecycled oud papier in plaats van verse houtvezels, omdat papiervezels meerdere keren kunnen worden hergebruikt voordat ze te kort worden om te verwerken.

Naast houtpulp en oud papier is cellulose een belangrijk bestanddeel: het is zeer zacht en vrij van de verhardende stof lignine, wat het bijzonder geschikt maakt voor hoogwaardig papier.

Welke verschillende papiersoorten zijn er?

In principe is papier onder te verdelen in twee hoofdgroepen. Gestreken papier krijgt een bindmiddel, bijvoorbeeld van kaolien of krijt, dat het oppervlak effent en soepel maakt. Gestreken papier is verkrijgbaar in mat, halfmat en glanzend – de matte variant is bijzonder geschikt om te bedrukken, omdat deze niet reflecteert en daardoor de beeldscherpte verhoogt. Ongestreken papier, ook wel „natuurpapier” genoemd, houdt zijn houtvezels zichtbaar, maar wordt eveneens door walsen glad gemaakt.

Binnen deze twee groepen maakt de papierindustrie bovendien onderscheid naar gewicht en gebruiksdoel:

Is papier een duurzame grondstof?

In principe wel: de organische grondstoffen zijn afkomstig uit de land- en bosbouw en worden gericht geteeld voor het latere gebruiksdoel – onafhankelijk van de voedsel- en voedermiddelensector. Omdat hout een hernieuwbare grondstof is, hoeven er voor de teelt niet voortdurend nieuwe landbouwgronden te worden ontgonnen. Doorslaggevend hierbij is duurzaam bosbeheer: in goed beheerde productiebossen groeien voor elke gekapte boom meerdere nieuwe bomen aan.

Bijzonder duurzaam is papier dat uit oudpapiervezels wordt gewonnen – hierbij ontstaat recyclingpapier, dat door het hergebruik van reeds bestaande vezels extra bronnen spaart.

Hoe herken ik milieuvriendelijke papierproducten?

Let bij de aankoop van papierproducten zoals bonrollen op erkende milieukeurmerken:

• Blauer Engel: Bekendste Duitse milieusymbool, staat voor chloorvrij bleken en de naleving van strenge grenswaarden voor schadelijke stoffen.
• Ökopa plus: Keurmerk voor kassapapier dat uit 100% oud papier is geproduceerd.
• UWS-papier: Recyclingpapier dat zonder extra bleking en zonder deinking wordt geproduceerd.
• FSC® Chain of Custody: Bevestigt dat de houtvezels afkomstig zijn uit aantoonbaar duurzaam beheerde bossen.
• Nordic Swan: Een van de veeleisendste milieukeurmerken van de internationale papierindustrie, bestrijkt het volledige productieproces.

Zijn producten van ROLLENLAND duurzaam?

ROLLENLAND biedt uitsluitend duurzaam geproduceerde thermische rollen aan. Bijzonder is ons aanbod aan producten die volledig zonder fenol en alleen met milieuvriendelijke hulpstoffen worden geproduceerd. Ook de Blue4est® eco-bonrollen in ons assortiment behoren hiertoe – innovatieve thermische rollen die als bijzonder duurzaam gelden, omdat ze zonder klassieke kleurvormers en kleurontwikkelaars werken. ROLLENLAND houdt zich hierbij aan zelf opgestelde milieurichtlijnen die duidelijk verder gaan dan de wettelijke minimumeisen.

Welke rol speelt water bij de papierproductie?

Water is naast de vezels de belangrijkste grondstof in de papierproductie – het dient als transportmiddel voor de vezels en maakt de gelijkmatige verdeling over de zeef tijdens de vliesvorming pas mogelijk. Moderne papierfabrieken werken hierbij grotendeels in kringloop: het water dat bij de ontwatering vrijkomt, wordt gezuiverd en opnieuw aan het productieproces toegevoerd, in plaats van eenvoudigweg te worden afgevoerd. Dat verlaagt zowel het versgewaterverbruik als de hoeveelheid afvalwater aanzienlijk. Daarnaast komt bij het drogen energie vrij in de vorm van warmte, die in veel fabrieken wordt hergebruikt voor de verwarming van andere productiestappen – een voorbeeld van de nauwe verwevenheid van rendabiliteit en milieubescherming in de moderne papierindustrie.

Hoe verschilt de productie van thermisch papier van gewoon papier?

De basis van thermisch papier is een gewoon dragerpapier, zoals dat ook voor andere papierproducten wordt gebruikt. Het beslissende verschil zit in een extra coating die in de laatste productiestap wordt aangebracht: deze bevat een kleurvormer en een kleurontwikkelaar, die bij kamertemperatuur gescheiden van elkaar aanwezig zijn en pas door plaatselijke verhitting – bijvoorbeeld in de printkop van een thermische printer – met elkaar reageren en zichtbaar verkleuren. Precies deze coating bevatte vroeger vaak bisfenol A (BPA), waardoor moderne fabrikanten steeds vaker overstappen op fenolvrije alternatieven, die zonder bisfenol A, B of S werken en toch een betrouwbare, langdurige afdrukkwaliteit leveren.

Voor de basispapierkwaliteit gelden bij thermisch papier vergelijkbare eisen als bij andere hoogwaardige speciaalpapieren: een glad, gelijkmatig oppervlak voor een hoge resolutie van het afdrukbeeld, evenals een stabiele vezelstructuur, zodat de rol in de printer scheurvast blijft. ROLLENLAND laat zijn thermisch papier in Duitse papierfabrieken vervaardigen volgens strenge milieu- en duurzaamheidsnormen – van de grondstofkeuze tot de kant-en-klare rol.

Veelgestelde vragen over papierproductie

Waaruit bestaat papier voornamelijk?
Papier bestaat uit plantaardige vezels, die ofwel vers uit hout worden gewonnen ofwel als oud papier worden hergebruikt, vermengd met water en, afhankelijk van de papiersoort, verdere hulpstoffen zoals kleurstoffen of lijmen.

Hoe lang duurt de productie van papier?
In moderne papierfabrieken verloopt het gehele proces, van vezelbereiding tot kant-en-klare papierrol, continu en grotendeels geautomatiseerd – de eigenlijke papierbaan ontstaat daarbij in enkele minuten, maar wordt dag en nacht op grote schaal geproduceerd.

Wat is het verschil tussen cellulose en houtpulp?
Cellulose wordt gewonnen via een chemisch proces dat de verhardende stof lignine uit het hout verwijdert, waardoor bijzonder zacht en verouderingsbestendig papier ontstaat. Houtpulp wordt daarentegen mechanisch geproduceerd en bevat nog lignine, wat het papier goedkoper maar minder duurzaam maakt.

Is recyclingpapier even sterk als papier van verse vezels?
Ja, hoogwaardig recyclingpapier doet nauwelijks onder voor papier van verse vezels wat betreft stevigheid en afdrukkwaliteit. Vezels kunnen echter slechts een beperkt aantal keren worden hergebruikt voordat ze te kort worden – daarom wordt de kringloop steeds weer aangevuld met een deel verse vezels.

Waarom is sommig papier geelachtig en ander stralend wit?
Dat hangt af van de mate van bleking en de gebruikte grondstof. Ongebleekt of slechts gedeeltelijk gebleekt papier behoudt een natuurlijke geeltint, terwijl sterk gebleekt papier een hogere witheidsgraad bereikt – wel ten koste van een bewerkelijker bleekproces. Chloorvrij gebleekt papier, herkenbaar aan de Blauer Engel, geldt daarbij als een bijzonder milieuvriendelijke variant.

Hoeveel bomen worden er daadwerkelijk gekapt voor de papierproductie?
Aanzienlijk minder dan velen aannemen: slechts een relatief klein deel van de wereldwijde houtoogst gaat überhaupt naar de papier- en celluloseproductie, en oud papier dekt in Duitsland al het merendeel van de grondstofbehoefte. In duurzaam beheerde bossen groeit bovendien voor elke gekapte boom meer dan één nieuwe boom aan.